Samochód osobowy ma zwykle dwie osie i właśnie pod takie pojazdy kierowcy najczęściej wyobrażają sobie lawetę lub klasyczne holowanie. Gdy pojazd ma trzy, cztery albo więcej osi, sytuacja staje się znacznie bardziej techniczna. Większa liczba osi często idzie w parze z większą masą, dłuższym rozstawem, dodatkowymi osiami skrętnymi lub napędzanymi i nietypową zabudową. To wszystko wpływa na dobór holownika, sposób podniesienia i trasę transportu.
Auto Chara obsługuje pojazdy ciężarowe, autobusy, zestawy TIR, maszyny i transport specjalistyczny. Przy pojeździe wieloosiowym najważniejsze nie jest jednak samo stwierdzenie „ma trzy osie”. Dyspozytor potrzebuje pełniejszego obrazu: które osie są napędzane, czy któreś koło jest uszkodzone, jaka jest masa, długość, wysokość i czy pojazd może samodzielnie manewrować.
- Co zmienia trzecia i kolejna oś?
- Które osie są napędzane lub skrętne?
- Masa i naciski osi
- Holowanie z podniesieniem a pojazd wieloosiowy
- Kiedy potrzebny jest transport na platformie lub niskopodwoziu?
- Jak przygotować zgłoszenie transportu?
Co zmienia trzecia i kolejna oś?
Dodatkowa oś nie jest tylko kolejną parą kół. Konstruktor wykorzystuje ją do rozłożenia masy, poprawy nośności, stabilności albo spełnienia wymagań konkretnej zabudowy. W autobusie może wpływać na długość i promień skrętu, w ciężarówce na rozłożenie ładunku, a w pojeździe specjalnym na możliwość przewożenia ciężkiego wyposażenia.
Dla pomocy drogowej oznacza to, że nie można dobierać metody wyłącznie po nazwie pojazdu. Dwa samochody ciężarowe o podobnej kabinie mogą mieć inne układy osi, inną masę i różne wymagania przy holowaniu. Jedna z osi może być podnoszona w normalnej eksploatacji, inna skrętna, a jeszcze inna napędzana.
Znaczenie ma również długość między skrajnymi osiami. Długi pojazd zachowuje się inaczej podczas manewrowania i skrętów, a po podniesieniu jednej części zmienia się geometria całego układu. Przy zjeździe z drogi, pokonywaniu ronda czy wjeździe do warsztatu potrzebna jest odpowiednia przestrzeń.
Które osie są napędzane lub skrętne?
Przed transportem trzeba ustalić, które osie przekazują napęd. Jeśli podczas holowania koła napędzane pozostają na jezdni, ich obrót może wymagać odpowiedniego przygotowania układu przeniesienia napędu. W niektórych pojazdach ciężarowych stosuje się procedury odłączania określonych elementów, ale nie wolno zakładać jednego rozwiązania dla wszystkich konstrukcji.
Dodatkowe osie mogą być także skrętne. W normalnej jeździe pomagają dużemu pojazdowi pokonywać zakręty, ale podczas awarii mechanizm może zostać zablokowany w niewłaściwej pozycji. Jeżeli koła nie ustawiają się prawidłowo, ciągnięcie pojazdu może prowadzić do ślizgania opon i dużych obciążeń zawieszenia.
Dlatego podczas zgłoszenia warto powiedzieć, czy problem dotyczy konkretnej osi, czy koło jest zablokowane, czy oś jest uszkodzona po kolizji oraz czy układ pneumatyczny pojazdu działa. W ciężkich pojazdach brak ciśnienia w instalacji może wpływać na możliwość zwolnienia hamulców i przygotowania do holowania.
Masa i naciski osi
Pojazdy wieloosiowe często mają znaczną rzeczywistą masę. Sama dopuszczalna masa całkowita z dokumentów nie zawsze odpowiada temu, ile pojazd waży w chwili awarii, bo może przewozić ładunek, pasażerów, płyny eksploatacyjne lub ciężkie wyposażenie. Z punktu widzenia transportu liczy się faktyczny stan w momencie interwencji.
Rozkład masy pomiędzy osie wpływa na sposób podniesienia. Holownik musi przejąć określoną część ciężaru, a jednocześnie zachować odpowiednie obciążenie własnych osi. Nie można zakładać, że jeśli całkowita masa mieści się w możliwościach sprzętu, dowolną oś można po prostu unieść.
Przy przewozie na platformie znaczenie mają także dopuszczalne naciski osi zestawu transportowego i wymiary po załadunku. Jeśli całość przekracza parametry dopuszczone do zwykłego ruchu, transport może wymagać organizacji jako przejazd pojazdu nienormatywnego. Dlatego duży pojazd powinien być opisany dokładnie jeszcze przed wysłaniem sprzętu.
Holowanie z podniesieniem a pojazd wieloosiowy
Holowanie na widłach lub innym systemie podnoszącym jedną część pojazdu może być skuteczne przy ciężarówkach i autobusach, ale liczba osi komplikuje ocenę. Po uniesieniu przedniej części dwie lub trzy tylne osie mogą nadal pozostawać na jezdni. Trzeba wtedy sprawdzić, czy ich koła mogą się swobodnie obracać i czy układ napędowy został przygotowany do ruchu.
Jeśli uszkodzona jest jedna z osi pozostających na drodze, konieczne może być zastosowanie dodatkowego wózka, uniesienie innej części albo całkowita zmiana metody transportu. Nie warto ciągnąć pojazdu na zablokowanym kole tylko dlatego, że pozostałe osie są sprawne. Taki ruch niszczy oponę i może obciążać elementy zawieszenia.
W długim pojeździe trzeba też kontrolować zachowanie tylnego zwisu podczas skrętu. Autobus trzyosiowy lub ciężarówka z dużą zabudową może wymagać więcej miejsca niż sugeruje sama szerokość. Operator planuje nie tylko podniesienie, ale również wyjazd z miejsca awarii i dojazd do punktu docelowego.
Kiedy potrzebny jest transport na platformie lub niskopodwoziu?
Pełny transport jest potrzebny wtedy, gdy pojazdu nie można bezpiecznie holować z częścią osi na jezdni. Powodem może być uszkodzenie wielu kół, awaria osi, brak możliwości zwolnienia hamulców, uszkodzenie układu napędowego, poważna kolizja albo nietypowa konstrukcja. W przypadku maszyn i pojazdów specjalnych platforma niskopodwoziowa może ułatwić załadunek i ograniczyć wysokość całego zestawu.
Nie każdy pojazd wieloosiowy zmieści się na typowej lawecie. Trzeba znać długość, rozstaw osi, szerokość, wysokość i masę. Szczególnie ważne jest położenie środka ciężkości oraz możliwość wjazdu na najazdy. Niesprawny pojazd może wymagać wciągania, dodatkowego zabezpieczenia lub użycia sprzętu do podnoszenia.
Jeżeli pojazd jest po wypadku, może być konieczne wcześniejsze ustawienie go na kołach, wydobycie z rowu albo przeładunek ładunku. To już obszar ciężkiego ratownictwa drogowego, a nie standardowego holowania.
Jak przygotować zgłoszenie transportu?
Najlepsze zgłoszenie pojazdu wieloosiowego zawiera dane, które pozwalają ocenić zarówno masę, jak i geometrię. Warto przygotować zdjęcia całego pojazdu z boku oraz uszkodzonej części. Jeśli kierowca ma dostęp do dokumentów, powinien podać podstawowe parametry zamiast szacować je „na oko”.
- rodzaj pojazdu i zabudowy,
- liczba osi i informacja, które są napędzane lub skrętne,
- masa pojazdu oraz informacja o ładunku,
- długość, szerokość i wysokość,
- stan kół, osi, hamulców i układu pneumatycznego,
- dokładna lokalizacja i warunki dojazdu,
- miejsce docelowe transportu.
W przypadku ciężarówki z ładunkiem trzeba również określić, czy towar może pozostać w pojeździe podczas holowania. Czasem rozsądniejszy jest przeładunek i osobne przemieszczenie pustego pojazdu. Przy autobusie ważna jest organizacja pasażerów, a przy pojeździe specjalnym dodatkowe wyposażenie i elementy wystające poza obrys.
Liczba osi ma więc realne znaczenie, ale nie działa samodzielnie. Trzy osie nie oznaczają automatycznie jednego rodzaju holownika, tak samo jak dwie osie nie gwarantują prostego transportu. Dopiero połączenie informacji o masie, napędzie, stanie technicznym i gabarytach pozwala dobrać metodę, która nie przeciąży sprzętu i nie spowoduje dodatkowych uszkodzeń.